SENSEO ... de kerngroepen zijn aan het werk !!

Overzicht werking kerngroepen

Binnen de drie kerngroepen is de laatste maanden door vele mensen heel wat energie geïnvesteerd om het voorwaardenkader, het instrument zelf en de vertaling naar de praktijk, uit te werken. Ons plan was om op woensdag, 10 februari met onze resultaten en vragen naar prof. Dosen te trekken, maar de 900 km file in België owv de onverwachte sneeuwval hebben ons tegen- en thuisgehouden. Bedoeling blijft om deze zaken in maart aan de professor voor te leggen. Maar hier volgt alvast een overzicht van de werkzaamheden.

Binnen de kerngroep voorwaardenkader heeft men vanuit voorbeelden uit de eigen praktijk, zowel van 'good practice' als van 'valkuilen' een overzicht gemaakt van voorwaarden voor het beleid, voor mensen uit het middenkader, voor het vormingsbeleid, personeelsbeleid, voor de mensen uit het natuurlijk netwerk en voor de samenwerking met externen.

Bvb. rond voorwaarden voor het beleid formuleert de groep volgende hefbomen:

• Duidelijke omschrijving van de visie/missie van de organisatie – wat verstaat men onder ‘emancipatorisch werken’, ‘QOL’, ‘burgerschapsmodel’,’inclusie’, ‘ontwikkelingsgericht werken’, ‘systeemdenken’…
• SEO krijgt plaats in visie/missie
• Belang van multidisciplinair werken
• Cliëntgericht ipv. aanbodsgericht / individugericht ipv. groepsgericht
• Samenwerken met niet-professioneel netwerk als beleidsoptie

De kerngroep Instrument heeft ondertussen al voor 4 domeinen een aangepaste en meer toegankelijke vorm voor het instrument zelf opgesteld. Dit doen ze door per fase (binnen ieder domein) te verwoorden wat de kenmerken en taken zijn die door de cliënt moeten 'volbracht' worden en door daarna een overzicht te geven van uitingsvormen die we in het werkveld regelmatig zien. Zo wordt het in de praktijk minder moeilijk om een cliënt voor een bepaald domein in een welbepaalde fase te situeren.

Bvb. binnen het domein 'Omgaan met (emotioneel) belangrijke andere', formuleert de groep voor fase 2 (6 - 18 maand) :

1. Opdracht : zoekt actief contact om de relatie te versterken
2. Kenmerken en taken : 
   1. Hij wordt meer sociaal gericht, wisselt actiever informatie uit en toont genegenheid. Er is wederkerigheid.
   2. De belangrijke andere is niet meer inwisselbaar. 
   3. Hij ontleent aan het contact met de belangrijke andere een gevoel van basisveiligheid. Hij gaat dan ook actief de nabijheid van deze andere opzoeken. Hij is graag samen binnen een  vertrouwde levenssfeer.
   4. Hij gebruikt materiaal in de omgang met de belangrijke andere. In het begin dient dit materiaal zich aan of wordt het aangereikt en zoekt hij eerder toevallig contact. Geleidelijk aan zoekt hij zelf materiaal en gebruikt hij dit om contact te zoeken.
3. • Mogelijke uitingsvormen : 
   1. De persoon ontwikkelt een duidelijke voorkeur voor emotioneel belangrijke anderen.

      Hij protesteert als het contact met de emotioneel belangrijke andere verbroken wordt

      Hij doet eenvoudige handelingen van de emotioneel belangrijke andere na om reactie van deze persoon uit te lokken.

      Hij vraagt frequent en repetitief bevestiging aan de belangrijke andere (uit zoeken naar  veiligheid, zekerheid en duidelijkheid).

      De persoon kan de aandacht van de emotioneel belangrijke andere niet delen (uit zoeken naar veiligheid, nabijheid) 

      …

De kerngroep vertaalslag naar de praktijk werkt per fase en heeft zo al de eerste 2 fases op een begrijpelijke en aanschouwelijke manier voorgesteld. Via een zeer concrete 'vertaling' van de typische kenmerken van de fase en van de mogelijke antwoorden op de behoeften van deze cliënten, wordt duidelijker hoe we ons in de praktijk best opstellen tov cliënten die constant of tijdelijk in deze fase functioneren. Voorbeelden uit de praktijk van de deelnemers aan deze kerngroep maken alles nog duidelijker en inzichtelijker.

Bvb. over 'structuur' bij fase 1 (0 - 6 maand) krijgen we volgende tekst.

Dit aspect gaat over de eerste ervaringen van vastheid en continuïteit. Personen die zich in deze fase bevinden ervaren vaak een existentiële angst.
Binnen de begeleiding proberen we dan ook structuren te installeren om een gevoel van basisveiligheid te creëren.

Bij deze cliënten is er vaak een beginnend herkennen van dagverloop, ruimtes en rituelen die men associeert met dezelfde mensen.
We sluiten hierop aan door een overzichtelijke en eenvoudige, zich herhalende structuur van ruimte, tijd en personen aan te bieden waarin een vast ritme van rust en activiteit te vinden is. Binnen de begeleiding dient voorspelbaarheid, regelmaat, herkenbaarheid en duidelijkheid de overhand te hebben. Het kan gaan om een vaste plaats voor alles; vaste begeleiders; vaste momenten van huisbezoek; vaste activiteiten; een herkenbaar slaapritueel; een herkenbare overgang van de ene activiteit naar de andere, enz. Wanneer structuur ontbreekt, ontwikkelen deze cliënten vaak dwangmatig gedrag (verzameldwang, overmatig eten,…), als een manier om houvast te zoeken.

Deze mensen leven in het hier en nu – wat ook betekent dat informatie over voorbije of toekomstige zaken verwarrend kan werken.
“Structuur” krijgt bij deze mensen dus best niet de invulling van een volledig weekprogramma. Ook visualisaties bieden hier geen soelaas, wanneer het gaat om zaken die de cliënt onmogelijk kan vatten of kan plaatsen in de tijd. Het informeren of praten over zaken die de cliënt (nog) niet kan plaatsen is tegenaangewezen, want zorgt voor nodeloze onrust; “dag per dag” is op dit vlak vaak een goede richtlijn.

Structuur hoeft ook niet synoniem te zijn aan ‘steeds dezelfde activiteiten’.
Ook de (vertrouwens)persoon kan voor herkenning en houvast zorgen en in die zin soms belangrijker zijn om structuur aan te ontlenen dan de aard van de activiteit.
Ook via basale rituelen (vb?) en het aanspreken van de (nabijheids)zintuigen kan aan herkenning en veiligheid worden gewerkt (zie ook elders in de tekst) in het hier en nu.

Structuur betekent ook (be)grenzen.
Hierbij wordt rekening gehouden met wat de cliënt op dat moment aankan (afspraken, regels, structuren zijn niet voor elke cliënt dezelfde!). Het is ook belangrijk binnen de begeleiding te durven afgrenzen. Niet als sanctie, wél om duidelijkheid, zekerheid en houvast te bieden.
Vb. een cliënt die elke nacht door de gang liep (en iedereen wakker maakte door het geklik van de hakken van haar laarsjes) kwam letterlijk en figuurlijk tot rust toen de kamerdeur ’s nachts gesloten werd. Het verwachte protest bleef uit: de begrenzing van de gesloten deur was blijkbaar de veiligheid die ze nodig had om tot slapen te komen.
Vb. een cliënt met verzamelwoede ruimt één keer per week zijn kamer op samen met de vertrouwensbegeleider. Op die manier wordt vermeden dat het op de kamer een te grote chaos wordt.

Ook proberen we activiteiten, opdrachten maar ook situaties in kleinere overzichtelijke (hanteerbare) delen op te delen.
Vb.Wanneer een cliënt overmatig drinkt tijdens het eten is het belangrijk om elke keer op voorhand al 1 fles water op tafel te zetten zodat de situatie duidelijk, overzichtelijk en hanteerbaar blijft (i.p.v. op een bepaald moment als begeleider aan te geven “nu heb je wel genoeg gedronken” – wat onvoorspelbaar en dus frustrerend is).

Ook baby’s komen soms tot rust wanneer ze ingebakerd worden – wat refereert naar de veiligheid van de begrensde baarmoeder. Zo zien we dat ook volwassenen in deze fase vragen om (strak) gefixeerd te worden, omdat dit hen de nodige veiligheid geeft.

Dergelijke maatregelen worden genomen om het leven voor de cliënt eenvoudiger te maken. De insteek is niet dat de cliënt eruit leert. Ook bij soms vergaande begrenzing (sluiten van deuren, fixeren,…) dienen we voor ogen te houden dat (hoewel soms negatief beleefd door de cliënt) dit niet bedoeld is al sanctie, met oog op een later leereffect.

Wat staat er verder op het menu ?

Totnogtoe zijn de drie kerngroepen onafhankelijk van elkaar aan de slag geweest. Iedere groep blijft ook alert voor mogelijke 'overlappingen' en houdt die bij om nadien te overleggen hoe we die overlappingen (die ook zeer positief kunnen zijn) benaderen in het geheel. Het blijft immers ook belangrijk om in het oog te houden dat de resultaten van de drie groepen op elkaar afgestemd blijven en samen een aangenaam en werkbaar geheel vormen.

De voorliggende teksten zijn zeker nog niet af. Op de volgende regiegroep (26 februari 2010) plannen we o.a. op welke manier 'klankbordgroepen' de resultaten die we totnogtoe hebben, kunnen uittesten in de praktijk.

Mensen uit het werkveld, hou je dus klaar voor deze klinkende uitdaging !

Bea Jonckheere (contact : klik hier)
Projectverantwoordelijke Senseo